RƯỢU THUỐC

Bài viết hôm nay mình sẽ cũng tìm hiểu về rượu thuốc trong việc điều trị mụn mọi người nhé. 

Mình không nhằm mục đích gây bất lợi trong việc kinh doanh của các đơn vị phân phối rượu thuốc. Mục tiêu chính là phân tích và so sánh giữa cơ chế peel da của rượu thuốc và peel hoá học chính thống . 

Rượu thuốc là gì? 

Rượu thuốc có nhiều loại nhưng nhìn chung thành phần căn bản bao gồm rượu (cồn), salicylic acid (BHA) và các thành phần rễ cây, dược thảo, hay các thành phần bí truyền khác. 

Được quảng cáo rầm rộ trên các facebook page, group, website bán hàng online, hay thậm chí còn được giới thiệu là được điều chế bởi các bác sĩ, hay từ bí kíp gia truyền, v..v. 

Giá sản phẩm dao động vào khoảng vài trăm nghìn đến cả triệu đồng cho một sản phẩm. Hình thức bán hàng từ cá nhân nhỏ lẻ, đến công ty, hay thậm chí rất chuyên nghiệp ví dụ như có cả team chăm sóc khách hàng. 

Sự khác nhau giữa thay da hoá học và rượu thuốc

Rượu thuốc hoạt động tương tự như peel hoá học trong việc trị mụn bằng cách làm bong da và khô còi mụn. Tuy nhiên, cơ chế lại khác nhau hoàn toàn. Chúng ta cùng so sánh để xem sự khác nhau này nhé. 

 Rượu thuốc     Peel hoá học chính thống
Thành phầnAlcohol: không rõ nồng độ, tỷ lệ bao nhiêu % salicylic acid (BHA): không rõ pH, tỷ lệ bao nhiêu %, chỉ số pKa*các thành phần khác: không rõ thành phần là những gì, không rõ độ đậm đặc, hay tỷ lệ %  AHAs, BHAs, Retinoid Acid, TCA, Jessner, v.vThành phần được liệt kê đầy đủ.Được phân theo thứ tự nồng độ từ thấp tới cao để chuyên viên có thể bắt đầu dùng peel độ đậm đặc thấp rồi sau đó tăng dần khi da đã quen với peel. VD: TCA peel 10%-100%Việc phân chia nồng độ % này cũng cho thấy độ sâu mà peel sẽ thẩm thấu và tác động đến da. Vì vậy an toàn hơn. VD: TCA 35-50% độ thẩm thấu chỉ đến lớp papillary dermis (lớp mạch máu ở trung bì, ngay bên dưới thượng bì) chứ không sâu hơn. Tuy nhiên khi tăng đến 100% thì thẩm thấu đến lớp reticular dermis (lớp mạch máu sâu nhất trung bì). 
Cơ sở khoa họcHiện tại chưa có cơ sở khoa học nghiên cứu về tính hiệu quả của rượu thuốc trong việc trị mụnDựa trên cơ sở khoa học nghiên cứu lâu năm 
Cơ chế hoạt độngLàm khô, bong tróc lớp da thượng bì Loại bỏ các lipid cấu trúc nên bức tường bảo vệ da  Phá vỡ liên kết giữa các tế bào da sừng ở lớp thượng bì hay sâu xuống tận lớp trung bì. Độ sâu hoạt động được phân loại rõ ràng dựa trên tỷ lệ % của acid trong dung dịch peel. Độ sâu hoạt động được thí nghiệm qua nhiều nghiên cứu khoa học nên có độ an toàn cao cho dù peel có thể thẩm thấu sâu hơn cả thuốc rượu. Các peel sẽ tự neutralise, hay được các chuyên viên/bác sĩ neutralise trong thời gian quy định bởi nhà sản xuất (khoảng 2-20 phút) hay khi đạt được clinical endpoints mong muốn. 
Tần suất sử dụngKhông có hướng dẫn sử dụng chung và thống nhất vì mỗi loại thuốc đều khác nhau. Tuỳ thuộc hướng dẫn sử dụng theo lời người tư vấnThông thường được sử dụng kéo dài thường xuyên trong vài tháng, và nhiều lần trong ngày. Vì vậy về lâu dài bức tường bảo vệ da sẽ bị hư tổn do quá trình bong tróc da thường xuyên hàng ngày, cộng thêm tác động phá huỷ lớp lipid kết nối các tế bào da. Da mất đi khả năng bảo vệ các tác nhân bên ngoài, mỏng dần, và trở nên nhạy cảm ngay cả khi bạn đã ngưng thuốc rượu.Mỗi loại peel đều có hướng dẫn sử dụng và protocol tương xứng để đạt kết quả tốt và an toàn nhất. Đối với peel serum: dùng từ 1-3 lần/tuần cho đến hàng ngày. Sử dụng 1-2 lần/ngàyĐối với peel tại spa: Số lần peel sẽ cách nhau từ 1 tuần cho đến vài tuần/tháng hay thậm chí chỉ 1 lần duy nhất là đủ. Không sử dụng liên tục trên da, vẫn tạo ra cơ chế thay da, nhưng trong sự kiểm soát chặt chẽ, vì vậy giảm thiểu tình trạng da nhạy cảm hay hư tổn do bị peel quá mức.
Tác dụng phụBỏng da sau peel: do quá nhiều lớp da bị lột đi nhanh hơn quá trình tái tạo của tế bào da. Nên nhớ trung bình 1 tế bào da cần 28 ngày để bắt đâu từ lớp tế bào đáy của thượng bì đến lớp sừng. Da mỏng, lộ mao mạch, dễ đỏ, nhạy cảm, dễ kích ứng: Khi da mất quá nhiều lớp tế bào sừng, và lipid của bức tường bảo vệ đã bị hoà tan hết, các tác nhân bên ngoài sẽ rất dễ dàng thẩm thấu nhanh vào da. Hiện tượng khi thoa một lớp sản phẩm lên da và da bị đỏ, hay dễ kích ứng hơn so với trước kia là do các hoạt chất trong sản phẩm thẩm thấu quá nhanh vào da. Điều này khiến da bị sốc và phản ứng lại bằng cách nóng, đỏ, rát, v..v.Kích ứng với thành phần trong rượu thuốc: vì thành phần không được liệt kê rõ ràng nên sẽ có nguy cơ cao cơ thể bạn dị ứng với các thành phần trong rượu nhưng lại không biết để lường trước. đây là điều khá nghiêm trọng vì dị ứng thành phần có thể gây hiện tự phù nề cả mặt, hay nổi mề đay, v..v Trong trường hợp phát hiện phù nề ngay ở các vùng không xức thuốc rượu bạn cần liên hệ ngay bác sĩ để khám nhé. Đỏ, nóng, bong da nhẹ, là các phản ứng phụ có thể gặp tuy nhiên chỉ mang tính tạm thời, không kéo dài, không gây tổn thương về sauDa không trở nên nhạy cảm, hay yếu đi về lâu dài mà lại khoẻ hơn vì quá trình peel da có kiểm soát thúc đẩy quá trình tái tạo da trong tần suất an toàn và hợp lý với chu trình sản sinh tế bào da mới. Hàng rào bảo vệ da không bị tổn thương do quá trình peel luôn được thiết kế một cách hợp lý và khoa học, tạo điều kiện cho da có đủ thời gian phục hồi trước khi bắt đầu peel tiếp theo. Kích ứng thành phần trong peel có thể được ngăn ngừa vì sản phẩm luôn được liệt kê chi tiết các thành phần bào chế bên trong. 

*Chỉ số pKa là chỉ số cho biết độ mạnh hay nhẹ của một acid, hay khả năng điện ly của acid thành các H+. Chỉ số pH chỉ cho biết độ đậm đặc của H+ trong dung dịch.

Ví dụ: 2 salicylic acid có cùng độ pH, tuy nhiên loại nào có pKa thấp hơn sẽ mạnh hơn loại còn lại.

Tuy nhiên nhà sản xuất thông thường không công bố chỉ số này cho người sử dụng. 

Phải làm gì khi lỡ dùng rượu thuốc? 

Mình thường thấy các bạn kiên trì xài hết liệu trình cho dù da đã rất rát sau một thời gian dùng rượu thuốc. Bởi vì các bạn quan niệm và cũng được tư vấn là nếu ngưng giữa chừng thì sẽ không hết được mụn mà da sẽ còn tồi tệ hơn tình trạng hiện tại. 

Tuy nhiên lời khuyên của mình là hãy ngưng sử dụng ngay khi bạn thấy các tình trạng đỏ, rát, nóng, sưng phù kéo dài. Dị ứng thành phần đôi khi xuất hiện sau 72 giờ chứ không ngay lập tức. Vì vậy các bạn nên lưu ý việc này nhé. 

Để xác định đó có phải là dị ứng hay không thì hãy nhớ câu thần chú “Heat – Redness – Swelling – Pain”. Đây là 4 triệu chứng khi da bị dị ứng. Nếu có sưng phù (swelling) thì chắc chắn là hiện tượng dị ứng. Heat (nóng) và Redness (đỏ) nếu xuất hiện nhưng giảm dần thì không phải dị ứng. Tuy nhiên nếu kéo dài và ngày càng tăng thì điều đó cho thấy bạn đang bị dị ứng sản phẩm. 

Khi da bạn bị tổn thương từ rượu thuốc, hay dị ứng thành phần hãy đi bác sĩ để được chẩn đoán và kê toa. Các bạn tuyệt đối không nên tuỳ ý mua thuốc người bán cung cấp vì người bán không phải bác sĩ, vì vậy không có kiến thức và quyền kê toa cho bạn kể cả thuốc uống hay xức. 

Sau quá trình bị tàn phá da sẽ cần một thời gian để hồi phục lại như ban đầu. Nguyên tắc cơ bản gồm có: tránh nắng, cung cấp ẩm, tái tạo bức tường bảo vệ, và trị mụn khoa học. 

Tuyệt đối tránh dùng thêm acid, peel, hay retinol (Vitamin A) trong gia đoạn da còn non, yếu và đang phục hồi vì bạn sẽ không muốn gây ra thêm tổn thương cho da.  

Hãy trị mụn một khách khoa học các bạn nhé ❤

Nguồn tham khảo:

O’Connor, A. A., Lowe, P. M., Shumack, S., & Lim, A. C. (2018). Chemical peels: A review of current practice. The Australasian Journal of Dermatology59(3), 171–181. https://doi.org/10.1111/ajd.12715

Castillo DE, & Keri JE. (2018). Chemical peels in the treatment of acne: patient selection and perspectives. Clinical, Cosmetic and Investigational Dermatologyume 11, 365–372.

Nanma Nikalji, Kiran Godse, Jagdish Sakhiya, Sharmila Patil, & Nitin Nadkarni. (2012). Complications of medium depth and deep chemical peels. Journal of Cutaneous and Aesthetic Surgery5(4), 254–260. https://doi.org/10.4103/0974-2077.104913

Tortora, G. J., Derrickson, B. H., Burkett, B., Dye, D., Cooke, J., Diversi, T., McKean, M., Mellifont, R., Samalia, L., & Peoples, G. (2015). Principles of anatomy and physiology. Retrieved from https://ebookcentral.proquest.com

Lee, K. C., Wambier, C. G., Soon, S. L., Sterling, J. B., Landau, M., Rullan, P., & Brody, H. J. (2019). Basic chemical peeling: Superficial and medium-depth peels. Journal of the American Academy of Dermatology81(2), 313–324. https://doi.org/10.1016/j.jaad.2018.10.079

Mụn “thời vụ” hay Occasional Acne

Tiếp theo lượt bài viết về mụn, hôm nay chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu vì sao thi thoảng mình lại bị lên mụn trong khi từ đó đến giờ không hề bị mụn nhé. 

Mụn “thời vụ” – Occasional acne

Một bài nghiên cứu gần đây về mụn đã đề xuất một loại mụn mới có tên là “Occasional Acne” vào đại gia đình các loại mụn. Nôm na dịch cho vui là “mụn thời vụ”. 

Trong kinh nghiệm làm việc với khách hàng thì mình thường xuyên được hỏi là “Từ đó giờ em không hề bị mụn luôn mà sao tự nhiên lại nổi quá trời mụn” cùng các câu hỏi tương tự như thế. Mụn “thời vụ”có thể xuất hiện sau khi đi máy bay, gặp các vấn đề stress về mặt tinh thần hay thể chất, thậm chí thức khuya vì làm ca đêm hay học bài buổi tối, v.v. 

Đặc điểm “mụn thời vụ”

  • Mang tính tạm thời và tự hết
  • Tự phát ở các đối tượng trước giờ ít hay không bị mụn 
  • Khởi phát từ một nguyên nhân nào đó

Trong đó, có nhiều nguyên nhân dẫn đến sự khởi phát bất thường của mụn “thời vụ” 

Stress

Mụn và stress có mối liên hệ khá là chặt chẽ. Thông qua các cơ chế khác nhau, stress có thể làm cho tình trạng mụn sẵn có trở nên tệ hơn hay làm bùng phát mụn ở da không bị mụn. 

Khi chúng ta trải qua các sự kiện stress về mặt tinh thần hay thể chất, cơ thể sẽ phản ứng lại bằng cách tiết ra nhiều hơn các stress hormone để đối phó với stress. 

Khi não bộ ghi nhận một sự kiện stress nào đó, hypothalamus (vùng dưới đồi) tiết ra hormone CRH -> CRH kích thích anterior pituitary (thuỳ trước tuyến yên) tiết ra hormone ACTH -> ACTH khiến andrenal cortex (vỏ tuyến thượng thận) tiết ra cortisol và các hormone nam androgens.

Trong khi đó bên ngoài các tế bào dầu trong tuyến dầu của da có các receptor giống như các anten, tiếp nhận các hormone stress như cortisol và androgens, và từ đó bị kích thích và tăng sinh bã nhờn. 

Chu trình này được tóm tắt như sau:

 ↑ stress -> ↑ hormone CRH -> ↑ cortisol & androgens -> ↑ bài tiết dầu trên da

Ngoài ra, tăng sinh CRH còn làm gia tăng các cytokines inflammation trong tế bào da. Và như đã đề cập trong bài viết tuần trước inflammation là một trong các nguyên nhân chính yếu gây ra mụn. 

Stress cũng khiến cho khả năng tự chữa lành vết thương của cơ thể chậm hơn, vì vậy ảnh hưởng tới khả năng hồi phục của mụn. 

Rối loạn đồng hồ sinh học

Khi thức khuya vì làm ca đêm, học thi, hay luyện phim v..v sẽ ảnh hưởng xấu đến trạng thái cân bằng của glucose và lipid trong cơ thể, phản ứng insulin, rối loạn lưu thông vào buổi sáng và tối của các hormone như cortisol, triacylglycerol, norepinephrine. Các sự rối loạn này góp phần vào sự hình thành mụn. 

Caffein

Đặc biệt khi thức khuya thì chúng ta thường tăng cường tiêu thụ thức uống caffein ví dụ như trà, cafe, nước ngọt có gas, nước tăng lực, hoặc thậm chí hút thuốc. Ảnh hưởng của nicotine trong thuốc lá có thể gai tăng sự sừng hoá tế bào da, gây ra mụn ẩn. 

Bã nhờn

Các nguyên nhân khác có thể dẫn đến sự tăng bài tiết của tuyến bả nhờn bao gồm: thay đổi môi trường sinh hoạt, sự oxi hoá của squalene*, giảm linoleic acid*, và tia UV, tác nhân cản trở khả năng miễn dịch của da, dẫn đến sự hình thành dễ dàng của mụn.

*Squalene và linoleic acid là 2 thành phần của bã nhờn.

Các nguyên nhân khác:

Bên cạnh đó, các tác nhân khiến mụn trở nên nặng hơn bao gồm; 

  • môi trường nóng, nhiều độ ẩm là điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn gây mụn P.acnes trú ngụ 
  • đổ mồ hôi thường xuyên
  • sử dụng mỹ phẩm, và sản phẩm làm đẹp
  • sử dụng các sản phẩm chăm sóc tóc chứa dầu
  • sử dụng corticosteroid và cố tình nặn mụn không đúng cách làm tăng số lượng mụn. 

Cần làm gì khi bị mụn “thời vụ”

Như đã đề cập bên trên, mụn này không mang tính tái phát theo chu kỳ như mụn “đèn đỏ” hàng tháng, khi mà bạn chỉ cần uống thuốc ngừa thai là sẽ trị được. Vì mụn này bị gây ra do một trong các nguyên nhân mà khi bạn khắc phục các nguyên nhân này thì mụn sẽ tự hết. Vì vậy khi điều trị mụn thời vụ, điều quan trọng là không nên can thiệp quá mạnh tay dẫn đến những tổn thương cho da. Nên nhớ rằng mụn này sẽ tự hết và mang tính tạm thời. Vì vậy các biện pháp điều trị giúp kiểm soát quá trình phát sinh và mức độ viêm sẽ là phương cách phù hợp nhất. 

Cách đơn giản nhất là sử dụng kem trị mụn chấm lên từng nốt mụn, kèm với kem dưỡng da. 

Sản phẩm chấm mụn chứa các thành phần như sau được khuyên dùng vì tính hiệu quả trong việc giảm viêm và giúp làm khô mụn nhanh: 

  • 5% Benzoyl Peroxide (phù hợp cho phụ nữ mang thai): La Roche-Posay Effaclar Duo
  • 2% Salicylic acid: Benzac acne solutions intensive spot
  • Dẫn xuất Salicylic acid – Lipohydroxy acid: LHA La Roche-Posay Effaclar A.I breakout corrector
  • 0.1% Adapalene: Differin gel

Moisturiser phải là loại dành cho da mụn, không quá dày, hay dầu. Chủ yếu chỉ để làm tăng độ ẩm, tái tạo sức khoẻ da, cân bằng tốc độ sừng hoá và bài tiết bã nhờn. 

Ngoài ra, các bạn cũng nên nhớ: 

  • Tránh dùng tay sờ, nặn mụn
  • Tránh sử dụng các sản phẩm có sẵn tại khách sạn, hay trên máy bay
  • Đi công tác hay làm việc ca đêm bạn nên makeup thật mỏng nhẹ, hoặc hoàn toàn không makeup. Đặc biệt phải tẩy trang trước khi ngủ
  • Việc lạm dụng thuốc chứa kẽm để trị mụn có thể gây ra các hậu quả ảnh hưởng đến công việc như dạ dạy khó chịu, tiêu chảy ra máu. Nếu uống kẽm thì liều lượng khuyến cáo cho người lớn và trẻ vị thành niên là 15mg/ngày

Hi vọng bài viết này hữu ích cho các bạn đang khổ sở vì những nốt mụn bất thường của mình nhé! 

Cảm ơn mọi người đã đọc bài ❤ 

Nguồn tham khảo

Melibary, Y. T., Alkeraye, S., Alnutaifi, K. A., Melibary, N. T., Alsuwaidi, M. K., & Algzlan, H. I. (2019). Occasional acne; an acne variant. Clinical, cosmetic and investigational dermatology, 12, 219–222. https://doi.org/10.2147/CCID.S199991

Barrault C, Garnier J, Pedretti N, et al. Androgens induce sebaceous differentiation in sebocyte cells expressing a stable functional androgen receptor. J Steroid Biochem Mol Biol. 2015;152:34-44. doi:10.1016/j.jsbmb.2015.04.005

Chen, Y., & Lyga, J. (2014). Brain-skin connection: stress, inflammation and skin aging. Inflammation & allergy drug targets, 13(3), 177–190. https://doi.org/10.2174/1871528113666140522104422

Zari, S., & Alrahmani, D. (2017). The association between stress and acne among female medical students in Jeddah, Saudi Arabia. Clinical, Cosmetic and Investigational Dermatology10, 503–506. https://doi.org/10.2147/CCID.S148499

Pondeljak, N., & Lugović-Mihić, L. (2020). Stress-induced Interaction of Skin Immune Cells, Hormones, and Neurotransmitters. Clinical Therapeutics42(5), 757–770. https://doi.org/10.1016/j.clinthera.2020.03.008

DA MỤN: các câu hỏi thường gặP

Quá trình hình thành mụn bắt đầu từ các mụn ẩn li ti microcomedones (closed và open comedones) không viêm, sau đó chuyển thành mụn viêm, sưng đỏ, và có có mủ (papule – pustule) và cuối cùng là các mụn viêm to (nodule và cyst) Mụn viêm sưng đỏ ư? Cứ nặn đi đã … Continue reading “DA MỤN: các câu hỏi thường gặP”

Quá trình hình thành mụn bắt đầu từ các mụn ẩn li ti microcomedones (closed và open comedones) không viêm, sau đó chuyển thành mụn viêm, sưng đỏ, và có có mủ (papule – pustule) và cuối cùng là các mụn viêm to (nodule và cyst)

Mụn viêm sưng đỏ ư? Cứ nặn đi đã rồi tính sau! 

Mụn viêm sẽ có hai loại: có mủ (pustule) và không mủ (papule). Bạn chỉ được nặn loại mụn viêm đã có mủ đầu trắng. Loại mụn viêm không có mủ đầu trắng hoàn toàn không được nặn đến. 

Lí do đơn giản là vì mụn viêm không đầu là một khối sưng, đầy mạch máu, nên khi bạn cố nặn chỉ là lấy máu ra và hoàn toàn không giúp mụn xẹp đi. 

Mụn đã có đầu trắng có thể nặn. Bởi vì chất mủ trắng cho thấy mụn đã được hệ miễn dịch của da can thiệp để chống lại các vi khuẩn gây mụn P. Acnes (hay C. Acnes). Chất dịch màu trắng là các neutrophils chết đi trong quá trình chiến đấu chống lại vi khuẩn P.acnes. Khi bạn dùng kim chích để mở đầu mụn và lấy dịch trắng ra, bạn nên thoa một lớp serum trị mụn có tính antibacterial, hoặc đơn giản hơn là Bepanthen. Điều này giúp mụn mau lành và chống tái viêm nhiễm. 

Tuy nhiên, việc đầu tiên khi bạn thấy các nốt mụn vừa mới nổi lên và sưng đỏ là xức ngay các loại gel trị mụn để kìm hãm quá trình sưng viêm, diệt bacteria trong mụn. Điều này là rất quan trọng vì mức độ viêm của mụn sẽ quyết định mức độ sẹo để lại sau đó. Các mụn để lại sẹo rỗ là do mức độ viêm sâu xuống lớp trung bì khiến một phần lớn cấu trúc da trung bì bị mất đi. Ngoài ra các gel trị mụn này còn giúp khô nhân mụn mà đôi khi bạn không cần nặn vì mụn tự khô và rớt còi đi.  

Các sản phẩm spot treatment cho mụn mình từng dùng qua và thấy hiệu quả là 

Dầu gây ra mụn, nên loại bỏ hết dầu sẽ hết mụn!

Đúng. Nếu phương cách bạn loại bỏ dầu là dùng thuốc uống Vitamin A do bác sĩ bạn cung cấp. Khi dùng thuốc này, tất cả các tuyến dầu trên cơ thể bạn sẽ ngưng hoạt động. Móng tay/chân, tóc và da bạn sẽ trở nên rất khô và dễ tổn thương vì hoàn toàn không có lớp dầu bảo vệ. 

Sai. Nếu bạn sử dụng các loại sửa rữa mặt mạnh nhằm loại bỏ hết dầu trên da. Da mụn cần một sự cân bằng giữa lượng dầu và nước, và sự cải thiện chất lượng của dầu. Điều tối kị trong chữa trị mụn là cố gắng làm khô đi lượng dầu trên da. Các loại sữa rửa mặt làm sạch dầu trên da đồng thời cũng gây ra tổn hại cho các chất dầu tốt vốn nên được giữ lên giữa các tế bào da, nhằm giữ lại độ ẩm của da. Rửa mặt bằng các loại sữa rửa mặt này đồng nghĩa với việc da sẽ mất đi lượng độ ẩm cần thiết cho hoạt động tẩy da chết tự nhiên của da. Điều này dẫn đến da chết không thể tự mất đi, mà đóng thành nhiều lớp và rơi vào các lỗ chân lông, gây tắc nghẽn và sinh thêm mụn. 

Bạn nên chọn loại sửa rửa mặt có chất tạo bọt nhẹ để có thể vừa rửa sạch da nhưng lại không làm mất đi độ ẩm của da. Sửa rửa mặt phù hợp với da sẽ không để lại cảm giác da căng, hay khô sau khi rửa cho dù bạn rửa 2-3 lần liên tục. 

Các máy rửa mặt giúp cho da được rửa sạch hơn. Tuy nhiên mụn viêm, mủ không nên  dùng vì có thể gây bể mụn và sự lây lan qua các vùng lân cận. 

Quan trọng nhất là luôn luôn rửa mặt 2 lần vào buổi tối. Lần rửa đầu tiên giúp loại bỏ các bụi bẩn, makeup trên da. Lần rửa thứ 2 giúp thông thoáng các lỗ chân lông và làm sạch các chất dơ mà lần rửa đầu tiên còn sót lại. 

Vì sao một người da dầu nhưng lại hoàn toàn không bị mụn, trong khi mình lại bị mụn?

Điều này phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác chứ không chỉ vì lượng dầu trên da. 

Khi so sánh với da khoẻ, da mụn có các sự khác biệt về lượng dầu, P.acne, sừng hoá trong lỗ chân lông. Tất cả các nguyên nhân này dẫn đến một tình trạng chung là VIÊM (inflammation), từ đó dẫn đến mụn.

a. Lượng dầu:
  • Hàm lượng các chất squalene, linoleic acid, và fatty acid bị mất cân bằng
  • Lượng oxi-hoá squalene cao, gây ra viêm và sự hình thành mụn ẩn. Đồng thời lượng Vitamin E – chất chống antioxidant lại thấp ở da mụn, khiến khả năng ngưng quá trình oxi-hoá của squalene kém hiệu quả. 
  • Giảm linoleic acid (6% thay vì 45%) cộng với thay đổi trong tỉ lệ chất fatty acids. Các fatty acids lại đóng vai trò trong việc điều phối viêm, sừng hoá lỗ chân lông, khả năng bảo vệ da, dẫn đến việc tăng TEWL (Trans-epidermal water loss – nước trong da bốc hơi dẫn đến da thiếu ẩm)
b. Vi khuẩn P.acne:
  • Da khoẻ mạnh và da thường đều có sự hiện diện của P.acne bacteria. Tuy nhiên, da mụn có chủng P.acne khác với da khoẻ mạnh. 
  • P.acne đóng vai trò trong việc viêm sưng của mụn. 
  • Vi khuẩn này sống tốt trong môi trường không có không khí. Vì vậy khi lỗ chân lông bị sừng hoá sẽ là môi trường lý tưởng cho chúng phát triển.
c. Sừng hoá trong lỗ chân lông
  • Gây ra bởi việc tăng lượng dầu, các tế bào da đóng lại trong tuyến dầu và lỗ chân lông, giảm linoleic acid, tăng sự oxi-hoá của squalene, tăng androgen, P.acnes. 
d. Di truyền

Đây cũng là một yếu tố khá quan trọng, vì nếu người thân trong gia đình bạn bị mụn thì bạn sẽ có khả năng bị mụn. 

Peel da sẽ trị được mụn! 

Đúng. Nếu bạn peel da đúng cách và peel bạn sử dụng phù hợp với độ khoẻ của da bạn. Đồng thời sử dụng kết hợp các sản phẩm và phương pháp điều trị phù hợp trong quá trình peel. Tuy nhiên, tuỳ vào cấp độ nặng nhẹ của mụn mà bạn có nên peel hay không. Đối với các mụn khá nặng thì bạn nên cân nhắc việc dùng thuốc trị mụn do bác sĩ kê đơn thay vì lạm dụng peel. 

Sai. Nếu bạn:

  • Không dưỡng (prep) da trước khi peel, khiến da bị sốc, kích ứng, hiệu quả sau peel thấp hoặc không mong muốn (phỏng da chẳng hạn)
  • Dùng peel trong thời gian quá dài và thường xuyên. 
  • Dùng nồng độ peel quá cao ngay lúc ban đầu thay vì bắt đầu từ liều lượng peel thấp trước sau đó tăng dần nồng độ. 

Các dấu hiệu cho thấy bạn peel không đúng cách: 

  • Da rát đỏ, sần, khô, dễ kích ứng trong thời gian dài sau peel và không có dấu hiệu thuyên giảm hay tự hồi phục. 
  • Mặt sưng ở những vị trí không peel. Ví dụ bạn peel ở trán, gò má, cằm nhưng lại sưng toàn bộ gương mặt bao gồm mí mắt, hốc mắt đến mức độ không mở mắt lên được. Dấu hiệu sưng toàn bộ gương mặt cho thấy bạn dị ứng với thành phần trong peel và lúc này bạn sẽ cần uống thuốc do bác sĩ chỉ định (không phải từ các bạn nào giới thiệu, hay người không có bằng cấp nhé vì thuốc không phải supplement bạn mua trong siêu thị mà ai cũng có thể chỉ bạn uống thuốc gì được). 

4 dấu hiệu chính giúp bạn nhận ra DỊ ỨNG là: Heat (Nóng) – Redness (Đỏ) – Swelling (Sưng) – Pain (Đau)

Ăn uống như thế nào khi bị mụn?

Nhiều bài nghiên cứu gần đây cho thấy rằng sữa và các chế phẩm từ sữa có liên quan đến sự hình thành mụn. Đặc biệt là sữa skim milk có khả năng làm mụn trở nên nặng hơn. Nghiên cứu năm 2005 cho thấy những phụ nữ uống hơn 2 ly sữa skim milk hàng ngày, có nguy cơ bị mụn cao hơn 44% . Các bài nghiên cứu khác cho thấy các loại sữa nói chung, và thậm chí kem🍦 cũng làm tăng nguy cơ bị mụn. Tuy nhiên, nghiên cứu không cho thấy có mối liên hệ giữa tình trạng mụn với phô-mai, hay ya-ua.

Ngoài ra chế độ ăn uống chứa nhiều đường có sự ảnh hưởng không nhỏ đến mức độ trầm trọng của mụn. Một bài nghiên cứu ở Úc, và một bài khác ở Hàn Quốc cho thấy rằng khi giảm lượng đường trong chế độ ăn uống hàng ngày, các tuyến dầu trong da trở nên nhỏ hơn, mức androgen giảm đi và tình trạng mụn được cải thiện rõ rệt. 

Chúng ta thường nghe nói khi bị mụn, bạn nên ăn hay uống dầu cá, probiotics, chất chống oxi-hoá, và kẽm. Tuy nhiên, các bài nghiên cứu khẳng định sự hiệu quả của các thực phẩm hỗ trợ này chưa nhiều. 

Đột ngột bị mụn trong khi trước giờ không hề bị?

Vì mụn còn được gây ra bởi các nguyên nhân khác như oxidative stress. Tức là khi bạn bị stress hay áp lực công việc và cuộc sống nặng nề, da bạn sẽ phải chịu các ảnh hưởng gián tiếp và mụn sẽ xuất hiện. Trong bài viết sau mình sẽ cùng tìm hiểu mối liên hệ giữa stress và mụn nhé. 

 Phác đồ điều trị mụn

Dưới đây là phát đồ điều trị mụn được đề xuất bởi Zaenglein et al. (2014). Theo như phát đồ này, thì khi bạn rơi vào tình trạng Severe (nghiêm trọng), thì bạn nên đến bác sĩ để được lời khuyên về thuốc uống như kháng sinh, Vitamin A, thuốc ngừa thai (dành cho các bạn nữ), steroid, hay kết hợp các thuốc thoa ngoài da chứa khánh sinh, Vitamin A, hay Benzoyl Peroxide. 

Lời nhắn nhủ: mình từng thấy qua các bạn bị mụn khá nặng tìm đến các spa không chuyên và được cho thuốc rượu hay những loại kem không rõ thành phần và nguồn gốc. Vừa mất tiền mà còn hỏng cả da rất thương. Dù bạn không biết chuyên môn về da, hay mỹ phẩm, hãy kiểm tra nguồn gốc và thành phần sản phẩm trước khi dùng lên mặt nhé. Ngoài ra, việc nặn mụn vô tội vạ bằng cách lể mụn ra sẽ dẫn đến tình sạng sẹo lõm sau khi mụn được điều trị. Nguyên tắc căn bản và quan trọng nhất để không bị sẹo mụn chính là can thiệp càng sớm càng tốt nhằm giảm thiểu sưng viêm ở tầng trung bì của da, nơi chứa toàn bộ cấu trúc collagen, elastin, mạch máu, v..v cho việc tái cấu trúc da sau tổn thương. 

Hi vọng bài viết đã cung cấp cho các bạn những thông tin hữu ích nhé 🙂

Nguồn tham khảo:

Zouboulis, C. C., Katsambas, A. D., & Kligman, A. M. (2014). Pathogenesis and treatment of acne and rosacea. Springer.

Zaenglein, A. L., Pathy, A. L., Schlosser, B. J., Alikhan, A., Baldwin, H. E., Berson, D. S., Bowe, W. P., Graber, E. M., Harper, J. C., Kang, S., Keri, J. E., Leyden, J. J., Reynolds, R. V., Silverberg, N. B., Stein Gold, L. F., Tollefson, M. M., Weiss, J. S., Dolan, N. C., Sagan, A. A., … Bhushan, R. (2016). Guidelines of care for the management of acne vulgaris. Journal of the American Academy of Dermatology, 74(5), 945–973. https://doi.org/10.1016/j.jaad.2015.12.037

Lee, K. C., Wambier, C. G., Soon, S. L., Sterling, J. B., Landau, M., Rullan, P., & Brody, H. J. (2019). Basic chemical peeling: Superficial and medium-depth peels. Journal of the American Academy of Dermatology81(2), 313–324. https://doi.org/10.1016/j.jaad.2018.10.079

O’Connor, A. A., Lowe, P. M., Shumack, S., & Lim, A. C. (2018). Chemical peels: A review of current practice. The Australasian Journal of Dermatology59(3), 171–181. https://doi.org/10.1111/ajd.12715

Melibary, Y. T., Alkeraye, S., Alnutaifi, K. A., Melibary, N. T., Alsuwaidi, M. K., & Algzlan, H. I. (2019). Occasional acne; an acne variant. Clinical, cosmetic and investigational dermatology, 12, 219–222. https://doi.org/10.2147/CCID.S199991

Zari, S., & Alrahmani, D. (2017). The association between stress and acne among female medical students in Jeddah, Saudi Arabia. Clinical, Cosmetic and Investigational Dermatology10, 503–506. https://doi.org/10.2147/CCID.S148499

Tortora, G. J., Derrickson, B. H., Burkett, B., Dye, D., Cooke, J., Diversi, T., McKean, M., Mellifont, R., Samalia, L., & Peoples, G. (2015). Principles of anatomy and physiology. Retrieved from https://ebookcentral.proquest.com

Pondeljak, N., & Lugović-Mihić, L. (2020). Stress-induced Interaction of Skin Immune Cells, Hormones, and Neurotransmitters. Clinical Therapeutics42(5), 757–770. https://doi.org/10.1016/j.clinthera.2020.03.008