Nám – MELASMA

Nám được đề cập trong bài viết hôm nay có từ tiếng anh chuyên môn là Melasma. 

Trước khi bàn về một số phương thức trị nám không hiệu quả trên thị trường hiện nay, trước hết chúng ta hãy cùng nhau tìm hiểu xem khi da bị nám, thì điều gì xảy ra bên dưới da nhé. 

Nám melasma thông thường ảnh hưởng phụ nữ, vẫn có thể xảy ra ở nam giới nhưng khá hiếm. Thường xuất hiện dưới dạng mảng da sậm màu, khá to, ở vị trí trán, đối xứng hai bên má, môi trên, và cằm.

Ảnh nám da melasma các bạn có thể xem tại đây

SẮC TỐ DA 

Các nguyên tố nằm trong chu trình tạo sắc tố da bao gồm:

  • Melanocyte (tế bào hắc tố): tạo ra melanosome chứa melanin. Có cấu trúc dạng xúc tua. Nằm ở basal layer (lớp đáy của thượng bì).
  • Melanosome: túi nhỏ được tạo ra bên trong tế bào melanocyte, chứa nhiều hạt melanin, sẵn sàng được chuyển tới các keratinocyte (tế bào da) xung quanh 
  • Melanin (hắc tố da): pheumelanin màu vàng/đỏ hay eumelanin nâu đậm/đen. Loại và số lượng melanin được tạo ra sẽ quyết định màu da của bạn. Ví dụ da nâu thì có eumelanin, và da trắng thì sẽ có pheumelanin.

Quá trình hình thành melanin trong keratinocyte nôm na như sau cho dễ hiểu: 

Melanocyte sẽ sản sinh ra các túi melanosome, sau đó chuyển phát nhanh các túi melanosome này đến các hộ dân cư keratinocyte (tế bào da) xung quanh, sau đó các melanosome sẽ được các hộ dân cư melanocyte này nuốt vào bụng. Và vì thế mà keratinocyte có sắc tố bên trong mình. 

Qúa trình chuyển phát melanin từ melanocyte tới keratinocyte (nguồn ảnh)

NGUYÊN NHÂN NÁM

Các nhân tố chính gây ra melasma hay khiến melasma trở nặng hơn bao gồm: tia UV, hormon, và di truyền 

UVR

UVR: ánh nắng mặt trời có thể kích thích sự sản sinh melanin của các tế bào hắc tố bằng cách tạo ra nhiều các tác nhân oxy-hoá (Reactive oxygen species – ROS) tiêu biểu là nitric oxide (NO). Các tia UVR tác động lên keratinocyte và fibroblast, khiến 2 tế bào này tiết ra chất gọi là stem cell factor (SCF), một ligand cho enzyme tyrosine kinase bám vào và từ đó kích thích sự tăng trưởng của tế bào melanocyte. Ngoài ra, nghiên cứu còn cho thấy có một sự gia tăng giải mã mRNA trên đoạn gene liên quan sự sản sinh của tế bào melanocyte tại vùng da bị nám. Bên cạnh đó, phơi nắng cũng kích thích tế bào keratinocyte tiết ra VEGF, kích thích sự tăng trưởng số lượng mạch máu mới, tăng cường nuôi dưỡng các tế bào melanocyte xung quanh. 

GENE DI TRUYỀN

Các nghiên cứu cũng cho thấy 55-64% các trường hợp bị melasma có tiền sử người thân trong gia đình bị melasma trước đó. Điều này cho thấy có mối liên hệ khá cao giữa gene di truyền và khả năng bị nám. 

HORMONE

Hormone góp phần khá lớn vào sự hình thành melasma nên melasma thường xuất hiện sau khi sinh, do uống thuốc ngừa thai, hay đang phải điều trị bằng các phương thức nội tiết tố khác

CẤU TRÚC DA BỊ MELASMA 

  • Thượng bì:
    • số lượng melanin được sản sinh tăng rõ rệt ở tất cả các lớp của thượng bì
    • lớp basement membrane (liên kết giữa thượng và trung bì) bị phá vỡ, mỏng hơn, góp phần vào sự di cư của melanocyte và melanin từ lớp tế bào đáy xuống trung bì
  • Trung Bì
    • Hiện diện của đại thực bào ngậm hắc tố da 
    • Tồn tại các sợi elastin kém chất lượng 
    • Tăng sinh mast cells 
    • Tăng sinh mạch máu  

CÁC LOẠI MELASMA

Do đặc tính chuyên biệt của melasma là sự xâm phạm của tế bào hắc tố xuống bên dưới trung bì cộng với lớp basement membrane bị phá vỡ, nên ở melasma chúng ta có thể thấy phần hắc tố da tồn tại ở cả trung bì và thượng bì. 

Có ba dạng melasma chính: thượng bì (epidermal), trung bì (dermal) và hỗn hợp (mixed). Phần lớn melasma có dạng hỗn hợp. Nghĩa là có sự hiện diện của hắc tố ở cả 2 lớp da thượng và trung bì. 

ĐIỀU TRỊ

Các phương pháp điều trị phổ biến được ghi nhận trong các bài nghiên cứu trị melasma bao gồm:

First-line treatment – Thuốc thoa

Các loại thuốc thoa này cần có toa chỉ định của bác sĩ. Loại thuốc có tính hiệu quả cao nhất là hydroquinone, bên cạnh các loại khác như mequinone, azeilic acid, tranexamic acid, retinoic acid, v.v. 

Nguyên lý hoạt động của thuốc xức là tác động vào các bước trong chu trình hình thành melanin mình tóm tắt bên trên. Các nguyên lý bao gồm: ức chế enzyme tyrosinase (enzyme kích thích hoạt động của melanocyte), kìm hãm sự hình thành hay quá trình chuyển phát melanosome, chống oxy-hoá, hay thúc đẩy quá trình tái tạo da. 

Second-line treatment – Thay da hoá học

Hay còn có tên là chemical peel. Các loại peel thường dùng chuyên trị melasma bao gồm AHA, BHA, Jessner’s solution, TCA peel, retinoic acid peel. Các peel dùng để điều trị melasma thường có nồng độ khá cao để đạt được hiệu qủa mong muốn. Thường sau khi thay da hoá học, da sẽ có tình trạng tróc da nhẹ hay nhiều tuỳ vào quá trình priming (dưỡng da) trước khi tiến hành peel. Khi da được priming đúng cách, peel sẽ có hiệu quả cao hơn vì dễ dàng thấm vào da, cũng như giảm thiểu phản ứng phụ như tái phát hay PIH.

Nguyên lý hoạt động của thay da hoá học là sự thay đi lớp da chứa melanin ở thượng bì, và thúc đẩy quá trình tái tạo da mới không chứa melanin. Tuy nhiên, melasma không chỉ tồn tại ở thượng bì mà còn ở trung bì, và ở trung bì hoàn toàn không có quá trình thay da xảy ra. Vì vậy các peel hoá học không cải thiện được phần melanin ở lớp da này.

Third-line treatment – Laser hoặc IPL

Khắc phục được tình trạng nám ở cả trung bì và thượng bì bằng cách phá vỡ các melanin trong túi melanosome hay keratinocyte. IPL/Laser được xem như là third-line treatment khi thuốc thoa hay thay da hoá học không có hiệu quả đáng kể cho các melasma bị tái phát. Điểm cần lưu ý và cân nhắc khi lIPL/aser để điều trị melasma là: phương thức này chỉ làm mất đi các melanin của melasma, nhưng không thể trị dứt điểm melasma. Vì như trên mình đã giải thích là quá trình hình thành hắc tố được sản sinh từ melanocyte, muốn chữa tận gốc thì phải can thiệp vào trong chu trình hình thành melanin. Ngoài ra, phương thức này có nhiều khả năng gây ra PIH và tỷ lệ tái phát khá cao, vì vậy cần hỗ trợ dùng thêm thuốc thoa theo chỉ định bác sĩ hoặc các serum/kem dưỡng có thành ức chế chu trình tạo melanin.  

Nhìn chung, cách thức chữa trị hiệu quả nhất cho bệnh melasma chính là kết hợp nhiều phương thức điều trị theo phát đồ điều trị hợp lý. 

Điểm cần lưu ý là melasma sau điều trị có khả năng tái phát là khá cao. Vì vậy sau khi được chữa trị bằng peel hay IPL/Laser, các bạn sẽ cần tiếp tục điều trị bằng thuốc thoa. 

CÁC CÁCH ĐIỀU TRỊ NÁM DA TRÊN THỊ TRƯỜNG 

MÁY HÚT NÁM

Dạo gần đây newsfeed facebook của mình liên tục xuất hiện các quảng cáo về máy hút nám của một thương hiệu khá nổi tiếng trên thị trường (sorry các bạn, mình không tiện nói ra tên thương hiệu ở đây). Căn bản máy này hoạt động dựa trên nguyên lý Galvanic. Nếu có dịp mình sẽ bàn sau về Galvanic nhé. Nhưng việc dùng cụm từ “hút nám” nghe thật hấp dẫn, và cũng hết sức sai lệch trong việc trị nám. Vì hút thì thì hút như thế nào nhỉ? Melanin nằm trong keratinocyte ở mấy lớp da thượng bì rồi cả trung bì. Với máy galvanic hoàn tòan không hoạt động dựa trên cơ chế hút gì cả. Nhưng quảng cáo thì cam đoan hết nám trong vòng vài tháng. Có chút vi diệu.

KEM TRỘN

Thành phần không rõ ràng, hàm lượng không được công khai. Đại đa số theo mình được biết là chứa corticosteroid làm mỏng da qua thời gian. Mình từng điều trị da cho các khách từng xài qua kem trộn, có người may mắn da hồi phục tốt, có người thì da hỏng luôn cứ bị nổi mụt sần li ti hết cả mặt mà ngay cả bác sĩ da liễu cũng không giúp được gì. Các bạn dùng tẩy da, kem trộn, hay can thiệp không đúng cách sẽ càng làm khả năng điều trị thành công thấp đi. 

Bài viết khá dài rồi nên mình sẽ tạm ngưng ở đây, ở phần sau có lẽ sẽ viết tiếp về các cách điều trị nám khác trên thị trường cho mọi người cùng đọc nhé. 

Nguồn tham khảo

Kwon, S., Na, J., Choi, J., & Park, K. (2018). Melasma: Updates and perspectives. Experimental Dermatology, 28(6), 704-708. https://doi.org/10.1111/exd.13844

Trivedi, M., Yang, F., & Cho, B. (2017). A review of laser and light therapy in melasma. International Journal of Women’s Dermatology3(1), 11-20. https://doi.org/10.1016/j.ijwd.2017.01.004

Rodrigues, M., & Pandya, A. G. (2015). Melasma: clinical diagnosis and management options. Australasian Journal of Dermatology56(3), 151–163. https://doi.org/10.1111/ajd.12290

McKesey, J., Tovar-Garza, A., & Pandya, A. G. (2020). Melasma Treatment: An Evidence-Based Review. American Journal of Clinical Dermatology21(2), 173–225. https://doi.org/10.1007/s40257-019-00488-w

Tawfic, S. O., Abdel Halim, D. M., Albarbary, A., & Abdelhady, M. (2019). Assessment of combined fractional CO 2 and tranexamic acid in melasma treatment. Lasers in Surgery and Medicine51(1), 27–33. https://doi.org/10.1002/lsm.23032

Author: Zoe Duong

Who am I? A little bit about me, a future dermal clinician👩‍⚕️ So you might be asking who I am and what Dermal Sciences is 🤔 I’m a 4th year Dermal Sciences student. This means I will soon become a Dermal Clinician 👩‍⚕️ A dermal clinician is considered as an allied health professional🥼 Dermal clinicians understand your skin at a cellular level and talk evidence-based knowledge which is poorly acknowledged in the beauty industry. Dermal Sciences degree encompasses dermal science, cosmetic chemistry, dermal research, IPL & Laser, resurfacing treatments, lymphatic system and wound management subjects. These subjects help me to have a scientific point of view at your skin concerns. The beauty industry is booming in Vietnam, and it really bugs me seeing false advertising, misleading information, misconceptions regarding beauty trends and popular modalities in the so-called “anti-ageing” movement, and everything else🤦🏻‍♀️ This lead me to decide what I should do to contribute back to the community as my final year project 😊 And here I am, sharing all of my knowledge to you from a dermal clinician point of view. Unambiguous, reliable, valid and evidence based information🧪. I also created a website skinbyzoe.com.au, which is updated every Thursday at 8pm. The contents are focused on demystifying trends, and modalities popularly used in the vast majority of spas and clinics. Follow me and embark on this exciting journey together! 🥳

4 thoughts on “Nám – MELASMA”

    1. Vì chống nắng không phải là sản phẩm đặc trị nám. Chống nắng theo đúng nghĩa là “chống” hay ngăn ngừa nắng tiếp xúc lên da. Muốn giảm tàn nhan bạn phải dùng thêm các serum làm sáng da để làm sáng lên các nốt tàn nhang nha. Vì chống nắng không có chức năng làm sáng da đâu. Bạn đọc thêm bài viết về thâm nám tàn nhang của mình ở link này nhé link

      Like

  1. mém chút mấy hôm trước định mua máy hút nám vì thấy quảng cáo rần rần luôn . May mà chưa mua dùng

    Like

    1. tuyệt đối không nên dùng vì hậu quả lâu dài sau này nhé bạn Choco 😀

      Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s