CẤU TRÚC DA – THƯỢNG BÌ

Trước khi tìm hiểu các vấn đề về da và các cách trị liệu, mình hãy cùng nhau tìm hiểu sơ lược về cấu trúc của da cũng như nguyên lý hoạt động của da nhé. Bài đầu tiên mình sẽ cùng nhau bàn về lớp thượng bì của da, và các tế bào tồn … Continue reading “CẤU TRÚC DA – THƯỢNG BÌ”

Trước khi tìm hiểu các vấn đề về da và các cách trị liệu, mình hãy cùng nhau tìm hiểu sơ lược về cấu trúc của da cũng như nguyên lý hoạt động của da nhé. Bài đầu tiên mình sẽ cùng nhau bàn về lớp thượng bì của da, và các tế bào tồn tại ở lớp da này. Trong bài tiếp theo mình sẽ viết về cấu trúc của lớp trung bì. 

Xét về mặt trọng lượng, da là bộ phận lớn nhất trên cơ thể với tổng cân nặng vào khoảng 4-5kg. Da có độ dày khác nhau tuỳ vào vị trí trên cơ thể. Ví dụ như ở mắt là 0.5mm, ở gót chân là 4.0mm, và ở các vị trí còn lại là 1-2mm. 

Da được cấu tạo bởi lớp trên cùng được gọi là Thượng Bì, và lớp bên dưới, được gọi là Trung bì. Bên dưới Trung bì là lớp Hạ Bì, có chức năng liên kết lớp Hạ bì vào lớp cơ. 

Mặc dù nhìn bằng mắt thường da có cấu trúc dạng lớp, nhưng khi nhìn dưới kính hiển vi, da được cấu tạo bởi sự kết nối của hàng triệu các tế bào keratin. Các tế bào keratin kết nối thông qua các liên kết tế bào (cell junctions). Các liên kết tế bào này mang đến tính dẻo dai đàn hồi cho da khi phải chịu các tác động từ bên ngoài bên cạnh các nhân tố khác như keratin, collagen và elastin. Hai loại liên kết tế bào hiện diện ở da gồm có corneodesmosome và hemidesmosome.

Khi chúng ta dùng peel da hoá học hay vật lý lên da, các mối liên kết tế bào giữa các tế bào da bị phá vỡ. Sự mất liên kết này khiến các tế bào da chết dễ dàng bị tróc đi. Các peel dạng nhẹ sẽ phá vỡ những liên kết tế bào ở lớp bên trên của lớp sừng. Những peel mạnh hơn sẽ phá vỡ những liên kết ở các lớp sừng sâu hơn. 

CÁC TẾ BÀO

  • Tế bào langerhans: có vai trò cực kì quan trọng trong khả năng miễn dịch của da. Khi da có sự xâm hại của vi khuẩn hay vật thể lạ, tế bào langerhans sẽ bắt lấy các vi khuẩn này, thông báo cho các tế bào miễn dịch khác trong cơ thể đến vị trí bị xâm phạm và cùng nhau loại trừ vi khuẩn. Tuy nhiên tế bào langerhans lại dễ bị tổn thương bởi tia UV 

Tips: bảo vệ da khỏi tia UV -> bảo vệ tế bào langerhans -> bảo vệ hệ miễn dịch của da 

  • Tế bào cảm giác: nằm ở lớp tế bào đáy (basal layer) và liên kết với tactile disc của riêng mình. Tế bào này có nhiệm vụ truyền tín hiệu cảm giác (light touch) khi có gì đó chạm vào da.  

CÁC LỚP DA

Phần lớn da các vùng trên cơ thể được cấu trúc bởi 4 lớp: lớp tế bào sừng (Stratum Corneum), lớp tế bào hạt (Granular Layer), lớp tế bào gai (Prickle Layer), và lớp tế bào đáy (Basal Layer). Ngoại trừ những vùng da dày như ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, và đầu ngón tay sẽ có thêm lớp tế bào sáng (Stratum Lucidum). Cấu trúc, loại liên kết tế bào, và tế bào cư ngụ ở từng lớp da được mình tóm tắt trong bảng bên dưới

Lớp daCấu trúc của lớp tế bàoCấu trúc của KeratinocyteSự hiện diện của các tế bào khácLoại liên kết tế bào
Lớp tế bào sừng– 20-50 lớp
– Tồn tại đa phần là tế bào sừng
– Tế bào dẹp hoàn toàn, chứa đa phần là sợi keratin
– Tế bào được xem như đã chết, những vẫn thực hiện chức năng ra hiệu cho các tế bào lân cận.  
– Tế bào langerhansCorneodesmosomes
Lớp tế bào sáng– 4-6 lớp
– Chỉ xuất hiệt ở da lòng bàn tay, lòng bàn chân, và đầu ngón tay
– Tế bào chết, trong suốt, dẹp
– Tế bào keratin tích tụ một lượng lớn sợi keratin
– Tế bào langerhansCorneodesmosomes
Lớp tế bào hạt– 3-5 lớp
– Tế bào keratine dần trở nên dẹp hơn 
– Tế bào keratin dần chết đi theo chu trìnhBắt đầu có sự xuất hiệt của protein keratohyalin (chuyển khoá keratin filament thành keratin fibers) và hạt lamellar (tiết ra chất béo có khả năng chống nước) – Tế bào langerhansCorneodesmosomes
Lớp tế bào gai– 8-10 lớp
– Tế bào keratin 
-Một số tế bào keratin tiếp tục phân bào 
– Tế bào keratin trở nên dẹp hơn khi di cư lên phía trên 
– Xúc tua của tế bào hắc tố
-Tế bào langerhans
Corneodesmosomes kết nối các tế bào tại lớp tế bào gai với nhau, tạo nên tính bền bỉ và dẻo dai cho da 
Lớp tế bào đáy-1 lớp duy nhất
-Tế bào keratin tròn, và tế bào gốc (stem cells)
-Một tế bào gốc (stem cell) sẽ liên tục phân bào thành 1 stem cell và một tế bào con. -Tế bào con sẽ di chuyển lên lớp Tế bào gai, thay đổi hình dạng, và các bào quan. Tế bào stem cell sẽ ở lại lớp đáy và tiếp tục phân bào.  – Tế bào hắc tố
-Tế bào cảm giác
-Corneodesmosome tạo kết nối giữa các tế bào tại lớp đáy, và kết nối giữa tế bào lớp đáy và tế bào lớp gai
– Hemidesmosome tạo kết nối giữa tế bào lớp đáy với basement membrane (lớp này nằm ngay dưới basal layer có nhiệm vụ liên kết dermis và epidermis) 
LỚP TẾ BÀO SỪNG

Lớp tế bào sừng đóng vai trò khá quan trọng trong chức năng bảo vệ da, nên mình sẽ miêu tả chi tiết hơn về cấu trúc của lớp da này nhé. Hiểu rõ về cấu trúc của lớp sừng sẽ giúp chúng ta hình dung và hiểu được vì sao khi da bị khô, thiếu dầu hay thiếu ẩm sẽ dẫn đến tình trạng da bị kích ứng với môi trường bên ngoài. Môi trường bên ngoài bao gồm các sản phẩm mình sử dụng lên da, hay các hạt bụi, phấn hoa, hay bất kì vật thể nào tiếp xúc lên da. 

Như trong ảnh miêu tả lớp tế bào sừng bên trên, các tế bào keratin được đan lại với nhau bằng liên kết tế bào corneodesmosome. Giữa những tế bào keratin này là chất lipid – intercellular lamellar lipid (intercellular: giữa các tế bào). Sự sắp xếp này nôm na mô phỏng cấu trúc của gạch và xi măng (brick and motar structure). 

  • Chất intercellular lamellar lipid: như trong bảng tóm tắt bên trên về các lớp da, ở tầng tế bào gai bắt đầu có sự hình thành của lamellar granules. Các hạt lamellar này ban đầu được sản sinh từ trong tế bào keratin, sau quá trình chuyển hoá, cuối cùng trở thành lớp lipid bi-layer bên ngoài tế bào keratin. Chất lipid này giúp da có khả năng chống thấm nước, và cũng giúp hơi nước không bị bốc hơi ra ngoài. 
  • Tế bào sừng (corneocyte): bên trong có chứa các sợi keratin và NMF (Natural moisturising factors). Bên ngoài được bao phủ bởi 1 lớp sừng hoá. Bên trên lớp sừng hoá này lại được bao phủ bởi 1 lớp lipid. 

NMF có khả năng hút ẩm từ môi trường xung quanh ngay khi độ ẩm không khí xuống khá thấp, khoảng 50%. Việc rửa tay thường xuyên khiến cho lượng NMF bị trôi theo nước mà mất đi, đồng thời làm tổn hại cấu trúc lipid vốn có của da. Dẫn đến tình trạng da mất khả năng hút ẩm cũng như giữ ẩm. Ngoài ra, khi phần lipid ở da bị phá vỡ, lớp phòng bị của da trở nên yếu dần. Đặc điểm này vô tình tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn hay các vật thể lạ xâm lấn vào da nhanh và dễ dàng hơn. Khiến da dễ kích ứng khi có tiếp xúc với những vật thể lạ. 

Nhìn tổng thể, nhờ vào chất lipid tồn tại ở lớp sừng mà da chúng ta có khả năng chống nước cực kì hiệu quả. Nếu da không chống nước thì mọi người tưởng tượng miếng bông rửa chén nó hút nước thế nào, thì da ta cũng hút nước y như thế và cuối cùng là bị phù nước mất thôi ạ 😂

Nói như vậy thì da chúng ta bảo vệ quá nghiêm ngặt. Và không rõ là những gì chúng ta xức lên da có thể thấm sâu vào da đúng không nhỉ. Thật ra, cấu trúc da cho phép những gì chúng ta xức lên da thấm vào bên trong (mà không cần sự hỗ trợ của dụng cụ hay thiết bị) qua ba phương thức chủ yếu: 

  • Tuyến mồ hôi, lỗ chân lông
  • Đi len giữa các tế bào keratin
  • Đi xuyên qua các tế bào keratin 

Trong 3 cách thức này thì hai cách đầu tiên là khả thi nhất. 

QUÁ TRÌNH SỪNG HOÁ VÀ SỰ PHÁT TRIỂN CỦA THƯỢNG BÌ

Các tế bào keratin mới được sản sinh ở lớp tế bào đáy. Trong quá trình phát triển của mình, các tế bào này di cư từ lớp tế bào đáy lên lớp tế bào sừng ở bề mặt da. Trong quá trình di cư, các tế bào keratin sẽ mất dần đi các bào quan (organelles – hay các tiểu tế bào bên trong tế bào keratin), hình dạng của chúng trở nên dẹp hơn, và dần tích tụ nhiều sợi keratin hơn. Đây được gọi là quá trình sừng hoá. Khi các tế bào keratin di cư đến lớp sừng trên cùng, chúng dần tróc đi và các tế bào keratin bên dưới lần lượt di cư lên lớp sừng để thay thế cho phần sừng hoá bị tróc đi. Ở da có độ dày trung bình khoảng 0.1mm, toàn bộ chu trình di cư này thường kéo dài từ 4 đến 6 tuần. 

Theo những gì đã thảo luận bên trên, chúng ta có thể thấy lớp thượng bì không có mạch máu để có thể nhận oxy và dưỡng chất. Vì lí do này, lớp hạ bì được cấu trúc với một hệ thống dày đặc các sợi mạch máu, nhằm cung cấp dưỡng chất và oxy cho lớp thượng bì. Nguyên lý cơ bản cho mọi tế bào sống là chúng cần oxy và dưỡng chất để hoạt động và tồn tại. Vì vậy nếu xét về vị trí sắp xếp, các tế bào nằm ở lớp đáy là những tế bào nhận được nhiều dưỡng chất nhất vì có vị trí gần nhất với hệ thống mạch máu ở lớp trung bì. Đây cũng là lớp tế bào liên tục sản sinh ra các tế bào keratin gốc (stem cell) thông qua quá trình phân bào. Các stem cell này sẽ lần lượt theo chu trình sừng hoá mà di chuyển lên bề mặt da, xa dần khỏi hệ thống mạch máu, nhận được ít oxy và dưỡng chất hơn, hoạt động chậm dần lại và cuối cùng là chết đi. 

Khi lớp sừng bị xâm phạm quá mức, lớp tế bào đáy sẽ bị kích thích để tăng cường hoạt động sản sinh tế bào gốc và tế bào keratin mới nhằm bù lại lớp da thượng bì bị mất. Nguyên lý hoạt động đằng sau sự phát triển kì diệu này của tế bào da hiện còn chưa được khám phá toàn diện. Tuy nhiên, trong quá trình này có sự góp mặt của một protein đóng vai trò then chốt, chi phối toàn bộ quá trình tái tạo da được gọi là EGF (Epidermal Growth Factor). 

Bài viết về lớp thượng bì tạm thời kết húc tại đây. Ở phần sau mình sẽ cùng nhau thảo luận về lớp trung bì. Mọi người đón đọc nhé 🙂 

Nguồn tham khảo:

Harding, C. (2004). The stratum corneum: Structure and function in health and disease. Dermatologic Therapy17(1), 6-15

Tortora, G. J., Derrickson, B. H., Burkett, B., Dye, D., Cooke, J., Diversi, T., McKean, M., Mellifont, R., Samalia, L., & Peoples, G. (2015). Principles of anatomy and physiology. Retrieved from https://ebookcentral.proquest.com

Lee, K. C., Wambier, C. G., Soon, S. L., Sterling, J. B., Landau, M., Rullan, P., & Brody, H. J. (2019). Basic chemical peeling: Superficial and medium-depth peels. Journal of the American Academy of Dermatology81(2), 313–324. https://doi.org/10.1016/j.jaad.2018.10.079

Ogawa-Fuse, C., Morisaki, N., Shima, K., Hotta, M., Sugata, K., Ichihashi, T., Oguri, M., Yoshida, O., & Fujimura, T. (2019). Impact of water exposure on skin barrier permeability and ultrastructure. Contact Dermatitis80(4), 228–233. https://doi.org/10.1111/cod.13174

Author: Zoe Duong

Who am I? A little bit about me, a future dermal clinician👩‍⚕️ So you might be asking who I am and what Dermal Sciences is 🤔 I’m a 4th year Dermal Sciences student. This means I will soon become a Dermal Clinician 👩‍⚕️ A dermal clinician is considered as an allied health professional🥼 Dermal clinicians understand your skin at a cellular level and talk evidence-based knowledge which is poorly acknowledged in the beauty industry. Dermal Sciences degree encompasses dermal science, cosmetic chemistry, dermal research, IPL & Laser, resurfacing treatments, lymphatic system and wound management subjects. These subjects help me to have a scientific point of view at your skin concerns. The beauty industry is booming in Vietnam, and it really bugs me seeing false advertising, misleading information, misconceptions regarding beauty trends and popular modalities in the so-called “anti-ageing” movement, and everything else🤦🏻‍♀️ This lead me to decide what I should do to contribute back to the community as my final year project 😊 And here I am, sharing all of my knowledge to you from a dermal clinician point of view. Unambiguous, reliable, valid and evidence based information🧪. I also created a website skinbyzoe.com.au, which is updated every Thursday at 8pm. The contents are focused on demystifying trends, and modalities popularly used in the vast majority of spas and clinics. Follow me and embark on this exciting journey together! 🥳

11 thoughts on “CẤU TRÚC DA – THƯỢNG BÌ”

    1. Bạn có thể nói thêm về mụn? Cơ chế cơ bản của việc hình thành mụn với nguyên nhân hình thành từ bên ngoài và từ bên trong cơ thể không? Và nó xảy ra tại tầng lớp nào của da không? Mình cảm ơn nhé 🙂

      Like

      1. Mình sẽ viết 1 bài về mụn trong khoảng vài tuần tới. Bạn đón xem nha 💕

        Like

Leave a Reply to Thea Cancel reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: